هک رشد در توسعه کسب و کار

بازگشت به صفحه مقالات
هک رشد در توسعه کسب و کار

اصطلاح هک رشد این روزها در دنیای بازاریابی و توسعه کسب و کارهای جدید زیاد شنیده می شود. در این مقاله ایده لینک به تعریف اصطلاح هک رشد (Growth Hacking)، رخدادهایی که شرایط مناسب برای هک رشد را فراهم کرده اند، هک رشد و آینده‌ی کسب‌و‌کارهای اینترنتی می پردازیم.
ممکن است تصور کنیم، اصطلاح هک رشد هم یکی دیگر از آن اصطلاحاتی است که برای مدتی وِرد زبان همه می‌شود و بعد از مدتی، ناپدید می شود. البته باید گفت دنیای استارتاپ‌ها و کسب‌و‌کارهای اینترنتی، دنیایی است که هر روز واژه، رویکرد یا مفهومی جدید را به ما معرفی می‌کنند و می‌گویند: بفرمایید، این هم انقلاب بعدی دنیای استارتاپ! ما این اصطلاحات را شنیده‌ایم و شاید یکی دو بار هم به دام‌شان افتاده‌ایم. گاها یک تکنیک ساده بازاریابی را با همین کلمات دهان پُر‌کن به ما قالب کرده‌اند و گاهی اوقات، مشاوران و منتورهای دنیای استارتاپ با چنین کلماتی ما را مرعوب دانش و اطلاعات به‌روز خود کرده‌اند.
با این حال، همین اول کار بگویم که هک رشد از آن دسته اصطلاحات نیست. هک رشد واقعاً وجود دارد و اگرچه در حوزه‌هایی با بازاریابی همپوشانی پیدا می‌کند، اما علم مجزایی از فعالیت‌ها و استراتژی‌های بازاریابی است.


هکر در اصطلاح هکر رشد به چه معناست؟

خود کلمه‌ی هکر چند تعریف و معنای مختلف دارد که می‌توان از آنها برای تعریف هکر رشد (Growth Hacker)‌ استفاده کرد. هکر معمولاً به معنای شخصی است که با استفاده از هوش و پشتکار بالای خود می‌تواند از روشی غیرمعمول، به سامانه‌ای دسترسی یابد. آنچه برای یک هکر مهم است، لزوماً نحوه‌ی رسیدن به هدف نیست، بلکه خود رسیدن به هدف برای او اهمیت دارد. او به هر دری می‌زند تا هدفش را تحقق بخشد (حال چه از طریق استفاده از یک نرم‌افزار باشد، چه خرید یک API باشد یا صرف انرژی و وقت برای یافتن یک باگ در وبسایت).

آنچه در مفهوم هکر رشد باید مدنظر قرار دهیم همین نتیجه‌گرا بودن فرد است، نه فرآیندگرا بودن او. یعنی ممکن است هکر، حتی یک روش جدید برای رسیدن به هدفش ابداع کند. هکر رشد فقط می‌خواهد موجب رشد استارتاپ شود؛ بنابراین تمام روش‌های ممکن را ارزیابی می‌کند تا بهینه‌ترین، کم‌هزینه‌ترین و سریع‌ترین روش را شناسایی کند و با قدرت تمام به کار ببندد. حال اگر به نتیجه نرسید، ممکن است روشی مختص به خودش را ابداع کند؛ روشی که شاید فقط برای آن استارتاپ جواب بدهد.


هک رشد یا Growth Hacking چیست؟

در قسمت اول از سری مقالات هک رشد یا Growth Hacking به اصل این مفهوم می‌پردازیم و توضیح می‌دهیم که هک رشد اساساً چیست و به چه کار می‌آید؟
ویکیپدیای انگلیسی هک رشد را اینطور تعریف می‌کند:
هک رشد (خلق رشد)، یعنی فرآیند آزمایش و تجربه‌ی سریعِ شیوه‌های کارآمدِ رشد کسب‌و‌کار در حوزه‌های بازاریابی و توسعه‌ی محصول. هک رشد یا خلق رشد به مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و اقدامات معمول (و هم غیرمعمول!) بازاریابی گفته می‌شود که با هدف رشد دادن یک کسب‌وکار انجام می‌شوند.
اما بیایید از این تعریف کتابی و رسمی کمی فاصله بگیریم و با نگاهی دقیق‌تر، مفهوم هک رشد و هکر رشد را بشناسیم. هک رشد یعنی میانبر زدن از شیوه‌های معمول بازاریابی و جلب کاربر، به شیوه‌هایی سریع‌تر، کارآمدتر و کم‌هزینه‌تر. در ادامه‌ی این مقاله ایده لینک با مفهوم هک رشد بیشتر آشنا می‌شویم.
تا پیش از ظهور اینترنت، فرآیند خرید و فروش محصولات (و فرآیند بازاریابی و تبلیغ آنها) همگی در بستری فیزیکی و واقعی شکل می‌گرفت. اما اینترنت همه چیز را برای همیشه تغییر داد. حال دیگر خلق یک محصول، منحصر به داشتن یک خط تولید مکانیزه نیست، بلکه می‌شد ایده‌ها را نیز در قالب صفر و یک‌های دیجیتال فروخت.
از سوی دیگر، فرآیند توزیع و تبلیغ محصولات نیز دچار انقلابی اساسی شد. به عبارت دیگر اینترنت باعث وقوع دو رخداد کاملا ویژه شد که این دو رخداد لزوم و شرایط مناسب برای پیدایش هک رشد (Growth Hacking) را فراهم کردند. بازتعریف محصول و بازتعریف توزیع.

بازتعریف محصول

بازاریابان سنتی به خوبی قادرند محصولات سنتی را درک کرده و برای آنها بازاریابی کنند، اما اینترنت تعریف جدیدی از واژه‌ی محصول ایجاد کرده است. برای هزاران سال، محصول همواره یک شی‌ء فیزیکی بوده، اما اکنون می‌تواند بایت‌های نامرئی اطلاعاتی باشد که در قالب یک محصول نرم‌افزاری به شما عرضه می‌شود.
محصولات پیش از این، تنها اشیایی نظیر خودرو، شامپو، کتاب، میز و ... را شامل می‌شد، اما اکنون توئیتر هم یک محصول است، نرم‌افزار حسابداری شرکت شما نیز یک محصول است. بله، امروزه چیزهایی که نمی‌توانید با دست لمس کنید محصول هستند. این گذار و تحول اساسی، اصلی‌ترین دلیل وجود هک رشد و هکرهای رشد است. در واقع، اینترنت نوع جدیدی از محصول را به دنیا معرفی کرده است که نوع جدیدی از تفکر و نگاه را می‌طلبد. به خاطر همین بازتعریفِ محصول توسط اینترنت، یک محصول می تواند در بازاریابی و تبلیغ خودش نقش داشته باشد! جالب نیست؟
بیایید فیسبوک را در نظر بگیریم که به ما اجازه می‌دهد خود اپلیکیشن را با سایر دوستان‌ به اشتراک بگذاریم و تجربه‌ی خود از این محصول را بر پلتفرم فیسبوک غنی‌تر کنیم. یک میز یا یک شامپو نمی‌تواند چنین کاری کند. دراپ‌باکس می‌گوید اگر یکی از دوستان خود را برای ثبت‌نام در این سرویس دعوت کنید، به ما فضای رایگان ابری جایزه می‌دهد، اما مبل یا خودرو نمی‌تواند چنین پیشنهاد وسوسه‌انگیزی به مصرف‌کننده بدهد.
در واقع، لازمه‌ی فهم هک رشد این است که این قابلیت استثنایی را در محصولات ناملموس و اینترنتی درک کرده باشیم: محصولاتی که با استفاده از خودشان و نه با استفاده از یک بنر تبلیغاتی در شلوغ‌ترین نقطه‌ی شهر، کاربران جدیدی را به خود جذب می‌کنند. بدون اینکه هزینه چندانی صرف کنند.

شان الیس که اصطلاح هکر رشد را تعریف کرده است، اولین شخصی بود که در استارتاپ دراپ‌باکس مسئولیت خلق رشد را بر عهده گرفت. او به خوبی می‌دانست که ویژگی محصولات اینترنتی چیست و به همین دلیل می‌توانست از این ویژگی در جهت خلق رشد بهره بگیرد. خودتان ببینید:

هکر رشد

هکرهای رشد، از پتانسیل خفته‌ی محصولاتِ نرم‌افزاری برای ترویج خود این محصولات آگاه هستند. وظیفه‌ی این هکرها، بالفعل کردن این پتانسیل است.

بازتعریف توزیع

اگرچه اهمیت محصول را انکار نمی‌کنیم، اما اصلاً عاقلانه نیست که تمام تلاش خود را بر محصول متمرکز کنیم. همان اینترنتی که واژه‌ی محصول را بازتعریف کرده است، واژه‌ی توزیع را نیز تعریفی جدید بخشیده است. نکتۀ مهم این است که تمام شیوه‌های توزیع از درون خود محصول نمی‌گذرند و باید فراتر از ترویج محصول با خود محصول، به فکر شیوه‌های نوین توزیع در اینترنت باشیم.
اگر درک درست و عمیقی از نحوه حضور و محل حضور مردم در فضای آنلاین داشته باشیم، قادر خواهیم بود از این شناخت برای رشد استارتاپ خود بهره ببریم. این همان شیوه‌ی جدید توزیع در اینترنت است. بیاییم مثال مک‌دونالد را بررسی کنیم. سیستم بزرگراه‌های بین ایالتی امریکا در دهه 1950 در حال شکل گیری بود. مک‌دونالد این فرصت تازه را درک کرد و متوجه شد که بزرگراه‌های بین‌ایالتی، کانال‌های توزیع جدیدی هستند که می‌توان از طریق آنها مشتری جذب کرد. در واقع خروجی‌های این بزرگراه‌ها که مسافران چندین ایالت را در نقطه‌ای واحد گرد هم می‌آورد، فضایی فوق‌العاده مناسب در اختیار مک‌دونالد می‌گذاشت که با نصب بنرهای تبلیغاتی خود جمعیت بیشتری از مسافران عبوری را در معرض تبلیغات خود قرار دهد.

امروزه، اینترنت نقش همان بزرگراه‌های بین‌ایالتی را ایفا می‌کند. به این ترتیب، اگر از نقشه‌های نامرئی و غیررسمی فضای آنلاین مطلع باشیم، می‌توانیم بفهمیم که این نقشه‌ها چگونه کاربران، داده‌ها و ایده‌ها را در فضاها و مسیرهای خاصی جهت‌دهی می‌کنند. سپس می‌توانیم فضای مناسب و طلایی برای تبلیغات و فعالیت‌های تبلیغاتی خود را شناسایی کنیم و رشد سریع در تعداد کاربران جذب شده را تجربه نماییم. در اینجا چند مثال ساده از شیوه‌های جدید توزیع و تبلیغ محصول را بیان می‌کنیم:

  • به جای بزرگراه‌ها که مسیر رسیدن خودروها به شهرهای مختلف بودند، امروزه ما موتورهای جستجو را داریم که شاهراه عبوری کاربران برای رسیدن به کسب‌و‌کارهای دیجیتال هستند. کاربران حین عبور از بزرگراه‌ گوگل، دائماً در حاشیه بزرگراه افرادی را مشاهده می‌کنند که متخصص سئو هستند. این متخصصان می‌دانند چطور در این بزرگراه‌های بسیار شلوغ، تابلوها و جایگاه مناسبی را به خود اختصاص دهند.
  • به جای جاده‌هایی که ما را به سینماها و سالن‌های محلی می‌رسانند، امروزه از یوتیوب یا آپارات استفاده می‌کنیم. بنابراین آنهایی که این تغییر در رفتار کاربران را درک کرده‌اند، قادر خواهند بود به شیوه‌های مختلفی در این پلتفرم‌ها چشم کاربران را به محصول خود خیره کنند.
  • به جای خیابان‌هایی که ما را به خانه‌ی یک دوست می‌بردند امروزه در شبکه‌هایی نظیر فیسبوک و اینستاگرام با دوستان خود معاشرت می‌کنیم. در اینجا هم آنهایی که از این تغییر آگاه هستند، قادر خواهند بود اسم و رسم خود و محصولات‌شان را در مکالمات ما و دوستان‌مان به طور ضمنی یا آشکار وارد کنند.

اینها تنها مثال‌هایی از زیرساخت‌های آنلاینی بود که فرصت‌های عظیمی برای توزیع محصول در اختیار ما می‌گذارند. اما نکته‌ی اصلی این است که افراد دارای شناخت عمیق و دقیق از رفتار کاربران در فضای آنلاین، مزیت و امتیازات بسیار بزرگی به دست می‌آورند که آنها را قادر می‌سازد، فاصله‌ای معنادار با رقیبان خود ایجاد کنند.


هک رشد و آینده‌ی کسب‌و‌کارهای اینترنتی

هک رشد امروزه گرایش جالبی است که روزنه‌ای به آینده‌ی شرکت‌های مبتنی بر اینترنت می‌گشاید. همیشه موانعی میان تیم توسعه‌ی محصول و افراد مسئول جذب کاربران برای محصول، وجود داشته است. به این معنا که کدنویس‌ها محصول را می‌ساخته‌اند و بازاریابان آن را عرضه می‌کردند. این روش برای مدتی جواب می‌داد، اما امروزه آنهایی که مسئول رشد کسب‌و‌کار هستند باید بیاموزند که API چیست و آنها که مسئول برنامه‌نویسی هستند، ناچارند به تجربه‌ی مشتری از محصول بیاندیشند. در واقع، این دو دنیای مجزا دارند به هم می‌آمیزند.

این تبادل حیطه‌های کاری (که می‌توان آن را گرده‌افشانی وظایف نیز نامید)، دیگر یک بحث منطقی و بدیهی به نظر می‌رسد. اگر رشد، واقعا خونِ موجود در رگ‌های یک شرکت باشد، پس طبیعتاً باید آن را در تمام تاروپود شرکت تزریق کرد. حتی بخش ارتباط با مشتریان هم باید توسط افرادی اداره شوند که به مفهوم رشد اهمیت می‌دهند. طراحان یک شرکت نیز باید نیم‌نگاهی به مفهوم رشد داشته باشند زیرا یک کار هنری صرفاً زیبا به تنهایی جواب نمی‌دهد و نمی‌تواند کاربران را جذب کند. آینده‌ی کسب‌و‌کارهای اینترنتی و تیم‌هایی که در این کسب‌و‌کارها فعالیت می‌کنند، اصلاً شبیه آنچه در گذشته می‌دیدیم نخواهد بود.

نکته‌ی دیگری که درباره آینده می‌توان گفت این است که هک رشد در آینده، به هیچ وجه به استارتاپ‌ها محدود نخواهد شد و قطعاً این پتانسیل را دارد که در شرکت‌های بزرگ و تثبیت‌‌شده نیز، نقشی استثنایی ایفا کند. استارتاپ‌ها به این دلیل از هک رشد استفاده می‌کنند که منابع مالی محدودی دارند. در واقع هک رشد، چیزی نیست که به صورت کاملاً اختصاصی برای استارتاپ‌ها ایجاد شده باشد. اگر هک رشد توانسته است در زمان کمبود منابع چنین نقش مثبتی ایفا کند، تصور کنیم که در شرکت‌های بزرگ که منابع زیادی دارند چه تاثیر فوق‌العاده‌ای به بار می‌آورد.

جمع‌بندی

در آخر این مقاله، نکات مهم گفته شده را بار دیگر با هم مرور می‌کنیم:

  • بازاریابان همچنان مهم هستند، اما در مراحل اولیه‌ی استارتاپ به شخصی نیاز داریم که تمرکز خود را منحصراً بر خلق رشد یا Growth Hacking بگذارد.
  • ماهیت محصولات اینترنتی موجب شده است شیوه‌ی جدیدی برای فکر کردن به رشد پدیدار شود. اکنون می‌توان خصوصیات این محصولات را مبنا و ابزاری برای رشد قرار داد.
  • کانال‌های توزیع شکل جدیدی به خود گرفته‌اند و آنهایی که از حرکت و مسیر جریان عظیم کاربران آنلاین اطلاع داشته باشند می‌توانند مقصدی برای مسیر کاربران باشند.
  • هکرهای رشد با استفاده از دانش و شناختی که از محصول و شیوه‌های توزیع دارند می‌توانند حوزه های جدید، هوشمندانه و تکنولوژی‌محوری را برای رشد پیدا کنند که گاهی مرزهای آنچه موردانتظار یا توصیه‌شده است را جابجا می‌کنند.
  • هک رشد به ما گرایشی را نشان می‌دهد که بیش از فعالیت‌های واحد بازاریابی، ثمربخش خواهد بود. این گرایش در آینده بیش از پیش خود را اثبات می‌کند.
  • هک رشد عمدتاً در استارتاپ‌ها پیاده‌سازی می‌شود، اما در نهایت در کسب‌و‌کارهای بزرگ‌تر نیز اجرا خواهد شد.

این بود مقاله ای دیگر از ایده لینک با عنوان "هک رشد در توسعه کسب و کار"، با مقالات ایده لینک همراه باشید.


نویسنده / گردآورنده: سروش یوسفی

کلمات کلیدی هک رشد هکر رشد ایده لینک